Duurzame mobiliteit zichtbaar op Ecomobiel

Elektrische auto’s, elektrische bussen op waterstof, en schepen op LNG. De sector mobiliteit wordt steeds energiezuiniger en/of milieuvriendelijker. Dat is ook te zien op de vakbeurs Ecomobiel.

Met een verbruik van 411 PJ is de transportsector verantwoordelijk voor 12% van het totale Nederlandse energieverbruik (inclusief huishoudens). Maar liefst ruim 40% hiervan komt voor rekening van de luchtvaartsector, gevolgd door 32% voor het wegvervoer. De energieconsumptie van de transport- en logistieksector bestaat, los van de logistieke dienstverlening, vooral uit brandstofverbruik. De Europese doelstelling is om de CO2-uitstoot in 2020 met minimaal 20% te verminderen ten opzichte van 1990. Naast de Nederlandse doelstelling om in 2020 14% van het verbruik uit hernieuwbare energie te halen, moet energiebesparing hieraan een belangrijke bijdrage leveren. Over het afgelopen decennium (2000-2010) is de transportsector (inclusief personenauto’s) per saldo niet energie-efficiënter geworden. Dit is een groot verschil met andere sectoren.

[Bron: ING, 24-jul-13 https://www.ing.nl/media/ING_transportsector-op-keerpunt-met-energieverbruik-juli-2013_tcm162-71252.pdf]

Ontwikkeling energieverbruik
Het energieverbruik door verkeer en vervoer, inclusief mobiele werktuigen, is in de periode 1990-2014 met bijna 20% toegenomen. In 2014 kwam 47% van het totale motorbrandstoffenverbruik voor rekening van personenauto's; het aandeel van bedrijfsauto's is 24%. Als gevolg van de economische crisis en de aanschaf van zuinige voertuigen is het verbruik sinds 2009 afgenomen. Dit geldt zowel voor de personenauto's als de bedrijfsvoertuigen. In 2014 lag het energieverbruik door het wegverkeer 5% lager dan in 2008. Dit kwam vooral door minder benzineverbruik door personenauto's en minder dieselverbruik door zware bedrijfsvoertuigen. Het LPG-verbruik neemt steeds verder af en is in 2014 78% lager dan in 1990.

[Bron: Compendium voor de Leefomgeving, 12-apr-16 http://www.clo.nl/indicatoren/nl0030-energieverbruik-door-verkeer-en-vervoer]

Piek in energie-intensiteit achter de rug
Hoewel de transportsector een achterstand heeft met energiebesparing, wijzen ontwikkelingen erop dat een keerpunt in het verbruik is bereikt. De energie-efficiëntie ontwikkelt zich nu beter. Dit heeft onder meer te maken met fiscale stimulering van schonere personenauto’s. Ook is de aandacht voor energiebesparing onder fabrikanten van materieel en logistieke bedrijven toegenomen. Bovendien speelt mee dat de mobiliteit van personen en goederen inmiddels afvlakt en dit decennium nog slechts licht zal groeien. Dit komt niet alleen door de economische crisis, maar ook door structurele effecten zoals digitalisering die vervoersbewegingen voorkomt. Voor de totale energieconsumptie van de transport- en logistieksector zal dit een positief effect hebben.

Drie grondslagen van energiebesparing
De herkomst van energiebesparing in transport en logistiek kan onderverdeeld worden in drie richtingen:

1. technologische vooruitgang van vervoermiddelen en bedrijfsgebouwen;

2. efficiëntere voortbeweging (besturing);

3. optimalere logistieke planning en beter energiemanagement.

Wetgeving is een belangrijke driver van technologische innovatie op het gebied van vergroening en energiebesparing, zoals de euronormering en richtlijn maximale afmetingen. Optimalere logistieke planning en beter energiemanagement impliceert het verbeteren van de planning door het verhogen van de bezettingsgraad /beladingsgraad, het voorkomen van kilometers door bundeling van levering, het slim combineren van verschillende modaliteiten. ICT is hiervoor belangrijk. Ook hier speelt regelgeving een rol, in beperkende zin; zoals met venstertijden of rijtijden. Met name de beperkte venstertijden en de onderlinge verschillen hierin zitten efficiënt vervoer regelmatig in de weg.

Financieel voordeel maakt besparing aantrekkelijk
In een kostengedreven en ‘business to business’ sector als transport en logistiek heeft duurzaamheid niet de hoogste prioriteit. Tot voor kort was de aandacht vooral ingegeven door wetgeving en gericht op vermindering van schadelijke stoffen en geluid. Energiebesparing levert echter direct geld op en daarmee is dit bij uitstek een win-winsituatie. Daarbij is het wel belangrijk dat zowel transporteurs als opdrachtgever profiteren van het gerealiseerde voordeel en het dus wordt gezien als gezamenlijk streven.

Ook als grote investeringen niet direct aan de orde zijn, kunnen bedrijven hun energie-efficiëntie verbeteren, door zich te richten op het ‘laaghangende fruit’. Een voorbeeld hiervan zijn trainingen om zuiniger te rijden en het introduceren van onderlinge competitie daarin. Daarnaast kan het gebruik van snelheidsbegrenzers, het regelmatig controleren van bandenspanning en het gebruik van banden met lage rolweerstand een flinke bijdrage genereren’. Ten slotte kan op het gebied van planning ook ladingbundeling en het verhogen van de bezettingsgraad veel opleveren.

[Bron: ING, 24-jul-13 https://www.ing.nl/media/ING_transportsector-op-keerpunt-met-energieverbruik-juli-2013_tcm162-71252.pdf]

Energieverbruik vervoer onderdeel EED
Ondernemingen met meer dan 250 fte of een jaaromzet van 50 miljoen euro en een jaarlijkse balanstotaal van meer dan 43 miljoen euro, moeten een energie-audit uitvoeren en dit ten minste elke vier jaar herhalen. Deze verplichting vloeit voort uit de energie-efficiencyrichtlijn (EED) uit 2012. Sinds kort is het energieverbruik van vervoer ook een onderdeel van deze audit.

Energieaudit
Het doel van de energie-audit is systematisch informatie verzamelen over het actuele energieverbruik van een onderneming. Hierdoor kunnen mogelijkheden voor kosteneffectieve energiebesparing worden gesignaleerd en gemeten. Zo ontstaat bewustwording en inzicht in energiebesparingsmogelijkheden. Bedrijven en instellingen worden op die manier gestimuleerd om meer maatregelen te treffen voor het besparen van energie.

Vervoer in eigen beheer
Het verschilt per onderneming hoe het energieverbruik van vervoer in deze audit moet worden meegenomen. Wanneer het vervoer in eigen beheer wordt uitgevoerd, kan de onderneming invloed uitoefenen op het energiegebruik door bijvoorbeeld grotere voertuigen, andere brandstoffen of een effectievere logistieke planning toe te passen. Als het vervoer wordt uitbesteed, valt dat onder de eventuele auditplicht van de vervoerder.

[Bron: EVO.nl, 18-dec-15 https://www.evo.nl/site/energieverbruik-vervoer-onderdeel-energie-efficiencyrichtlijn]

Afspraken

Overheid stimuleert schoner vervoer
De overheid wil het gebruik van milieuvriendelijker vervoer stimuleren. In het energieakkoord hebben de overheid en 40 betrokken partijen afgesproken om de uitstoot van schadelijke broeikasgassen te verminderen. In het akkoord staan ook doelen voor de mobiliteit- en transportsector. Zo moeten vanaf 2035 alle nieuw verkochte personenauto’s CO2-emissievrij rijden 

Europese afspraken
Ook de landen van de Europese Unie hebben met elkaar afspraken gemaakt over milieuvriendelijk rijden. In 2020 moet minstens 10% van alle brandstof in het vervoer bestaan uit alternatieve brandstoffen. De afspraken staan in de Europese richtlijn hernieuwbare energie.

Biobrandstoffen
De Rijksoverheid stimuleert het gebruik van alternatieve brandstoffen die het klimaat minder belasten, zoals biobrandstoffen en groen gas. Biobrandstof is brandstof die is gemaakt van plantaardige stoffen of afvalstoffen. Groen gas ontstaat door biomassa te vergisten of vergassen. Biomassa bestaat uit natuurlijke materialen, zoals afval van landbouwproducten. 

Elektrisch rijden
Het kabinet stimuleert elektrisch rijden door elektrische vrij te stellen van fiscale bijtelling. Toch zet Nederland niet alleen op elektrische auto’s, maar stimuleert ze ook innovatie met auto’s die rijden op waterstof. Om Nederland kennis te laten maken met waterstof komen er extra waterstoftankstations.

Andere maatregelen
Naast beleid voor alternatieve brandstoffen neemt het Rijk nog andere maatregelen voor milieuvriendelijk vervoer, zoals het stimuleren van nieuwe technologieën waardoor autorijden minder geluidsoverlast veroorzaakt, zoals elektrische auto's of stiller wegdek. En alle nieuwe autobanden moeten een bandenlabel hebben dat toont hoe hoog het brandstofgebruik is.

Goederenvervoer en scheepvaart
De overheid stelt steeds strengere milieueisen aan vracht- en bestelverkeer. Zo vermindert efficiënter transport de milieubelasting. Bijvoorbeeld langere en zwaardere vrachtwagens. Daarnaast werkt de overheid met de sector aan milieuvriendelijke scheepvaart. Vanaf 2015 moeten nieuwe schepen energiezuinig worden ontworpen. Hierdoor stoten zij minder CO2 uit en hebben zij lagere stookkosten. Zowel zeeschepen als binnenvaartschepen gebruiken sinds 2011 zwavelvrije gasolie.

[Bron: Rijksoverheid, 2-sep-13 https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/milieuvriendelijke-brandstoffen-voor-vervoer/inhoud/beleid-milieuvriendelijke-brandstoffen-voor-vervoer]

Elektrische auto vanaf 2023 concurrerend
Elektrische auto’s zullen waarschijnlijk rond 2023 even duur zijn als conventionele auto’s op benzine of diesel. Dat hangt voornamelijk af van de prijsdaling van Li-ion batterijen, meldt Rabobank in een rapport. Het aandeel van elektrische auto’s is nu nog marginaal: in Nederland rijden op een totaal van afgerond acht miljoen auto’s circa honderdduizend exemplaren rond met elektrische motoren, maar slechts 10.400 daarvan zijn volledig elektrisch. ‘Qua aantallen lijkt het allemaal nog om niks te gaan,’ schrijven Hans Groenhuijsen en Kevin Rijpert, industrie-analisten bij de Rabobank. De doelstellingen van 200.000 elektrische auto’s in 2020 en twee miljoen in 2030 achten ze ‘best ambitieus, maar haalbaar, al moeten er wel een paar pijnpunten worden opgelost’.

Batterij
Volgens Rabobank moet vooral de batterij van de elektrische auto verder worden ontwikkeld. De Li-ion batterijen zoals Tesla die gebruikt zijn nog te duur, de capaciteit is te laag en het laden duurt, zeker bij een laadpaal bij huis of op straat, nog te lang. Dit leidt bij de consument tot een zekere mate van range anxiety: de angst dat de auto hen niet probleemloos naar de gewenste bestemming kan brengen. Daarnaast is de levensduur van de batterijen nog te laag, is het gewicht nog te hoog en verminderen de prestaties van de batterijen bij lagere temperaturen. Deze technische beperkingen moeten grotendeels worden verholpen om van de elektrische auto een succes te maken.

[Bron: Ensoc, 7-jun-16 https://www.ensoc.nl/nieuws/elektrische-auto-vanaf-2023-concurrerend]

Elektrische auto’s houden stroomnet stabiel
Elektrische auto’s kunnen met hun batterijen een bijdrage leveren aan het stabiel houden van het elektriciteitsnet. Netbeheerder TenneT en laaddienstleverancier The New Motion voeren daartoe dit jaar een proef uit met duizenden elektrische auto’s.

De toename van elektriciteit uit duurzame bronnen als wind en zon zorgen ervoor dat er vaker moet worden bijgestuurd zodat het elektriciteitsnet in balans blijft. Tegelijkertijd vraagt de groei van groene stroom om nieuwe oplossingen om fluctuaties in het elektriciteitsnet op te kunnen vangen. TenneT, beheerder van het hoogspanningsnet in Nederland en een deel van Duitsland, probeert deze ontwikkelingen in goede banen te leiden. Dat gebeurt door het aanbod van elektriciteit af te stemmen op de vraag. Omdat zowel aanbod als vraag fluctueren, moet TenneT voortdurend letten dat het net in balans is. Opslag van elektriciteit in batterijen kan daarbij helpen.

[Bron: https://www.ensoc.nl/nieuws/elektrische-auto-s-houden-stroomnet-stabiel]

E-rijders bereid om buiten piek op te laden
Eigenaren van elektrische auto’s zijn bereid om hun auto buiten piekmomenten op te laden, als ze hiervoor een vrije keuze van energieleverancier krijgen om een gunstig tarief af te spreken.

Dit is een van de conclusies uit het evaluatierapport ‘Slim laden, de Brabantse aanpak’ dat de provincie Noord-Brabant en netwerkbedrijf Enexis woensdag 1 juni hebben gepresenteerd in het Provinciehuis in ’s-Hertogenbosch. Beide partijen hebben in een pilot innovatieve, betaalbare en slimme laadpalen ontwikkeld. Ook omvat de pilot experimenten met slim laden en is het werkproces versneld. Verder hebben e-rijders de vrije keuze gekregen voor een energieleverancier. In 2014 en 2015 zijn ruim 250 van deze slimme publieke laadpalen geplaatst naar aanleiding van aanvragen van Brabantse e-rijders zonder eigen parkeerterrein. Dat heeft de groei van elektrisch rijden in Brabant gefaciliteerd toen Stichting ElaadNL dit niet meer mocht doen.

Pieken vermijden
Nu het gebruik van elektrische auto’s in Brabant snel toeneemt, is het van groot belang om gebruikers, ook wel e-rijders genoemd, te verleiden om hun auto’s niet op te laden tijdens het piekmoment van 16.00 tot 19.00 uur. Zo kan het bestaande netwerk optimaal gebruikt worden zonder extra investeringen. Hiermee blijft het elektriciteitsnetwerk betrouwbaar en betaalbaar. De proef heeft in de tweede helft van 2015 plaatsgevonden in samenwerking met ElaadNL, Greenflux, The New Motion en dertig e-rijders. Van alle laadsessies van de deelnemers is 66% verplaatst naar middernacht, wanneer er weinig stroomvraag is en de wind nog wel gewoon waait.

[Bron: Ensoc, 2-jun-16 https://www.ensoc.nl/nieuws/e-rijders-bereid-om-buiten-piek-op-te-laden]

Slim laden elektrische auto maakt stroom goedkoper
Nederland kan kosten besparen met opwekking en distributie van elektriciteit als grote aantallen elektrische auto’s worden opgeladen met een overschot aan zonne- en/of windenergie. CE Delft schat de totale kostenbesparing op jaarlijks 100 tot 200 euro per elektrische auto.

De groei van duurzame energiebronnen zon en wind en de aantallen elektrische auto’s in Nederland kunnen elkaar versterken. Dit leidt tot kostenbesparingen in elektriciteitsopwekking en lokale energie-infrastructuur. Dat blijkt uit een studie die CE Delft heeft uitgevoerd in opdracht van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). CE Delft maakt hierin een inschatting van de omvang van de synergievoordelen bij het combineren van lokale opwekking van duurzame energie en het slim laden van elektrische auto’s.

[Bron: Ensoc, 2-okt-16 https://www.ensoc.nl/nieuws/slim-laden-elektrische-auto-maakt-stroom-goedkoper]