Gedragsverandering begint bij de portemonnee

De invoering van zero-emissiezones in binnensteden is geen papieren exercitie meer en ook duurzame mobiliteit is niet langer alleen een onderwerp in beleidsstukken. In Amersfoort werkt wethouder Tyas Bijlholt dagelijks aan die transitie. Zijn portefeuille Mobiliteit, - raakt direct aan de uitdagingen én kansen van duurzame stadslogistiek. ‘Het gaat niet alleen om emissieloos vervoer,’ zegt hij. ‘We willen mensen structureel anders laten bewegen. Minder de auto als vanzelfsprekendheid en meer lopen, fietsen en gebruikmaken van deelmobiliteit.’

Van laadpaal tot leefbare binnenstad
De aanpak in Amersfoort is breed. Zo werkt de gemeente samen met andere gemeenten aan een nieuwe concessie -vergunning- voor laadpalen. Het doel: meer grip op de prijs en betere beschikbaarheid. ‘Voorheen kon een inwoner een laadpaal aanvragen, maar hadden we als gemeente geen invloed op de prijs,’ legt Bijlholt uit. ‘Dat was aan de aanbieder. Door via concessies gezamenlijk in te kopen, kunnen we nu prijsafspraken maken. Dat maakt elektrisch rijden voor onze inwoners aantrekkelijker.’ Daarnaast zet de gemeente stevig in op gedragsverandering. Een van de meest effectieve maatregelen? Betaald en vergunningparkeren. ‘Een prijsprikkel is misschien niet populair, maar wel effectief. Als parkeren duurder wordt, gaan mensen automatisch nadenken over alternatieven. Dat is de snelste manier om gedrag te veranderen.’ Die alternatieven worden actief gestimuleerd. Van deelauto’s en elektrische bakfietsen tot regionale deelfietssystemen die gemeentegrenzen overstijgen. ‘Dat laatste vinden we erg belangrijk. Mobiliteit stopt niet bij de gemeentegrens.’

Zero-emissiezones zonder weerstand
Waar in andere steden weerstand klonk voor en tijdens de invoering van de zero-emissiezones, bleef het in Amersfoort opvallend rustig. Volgens Bijlholt is dat geen toeval. ‘We hebben enorm geïnvesteerd in het voortraject. Met een logistiek makelaar die bedrijven informeerde en adviseerde, bijeenkomsten organiseerde en ondernemers actief benaderde.’ Die aanpak heeft haar vruchten afgeworpen. ‘We hebben nauwelijks gemopper gehoord.’ Ook financieel blijkt de overstap vaak minder ingrijpend dan gedacht. ‘We hebben ondernemers geholpen met het doorrekenen van hun opties. In veel gevallen vallen de kosten uiteindelijk lager uit dan verwacht.’ De handhaving is strak georganiseerd. ‘Met camera’s controleren we wie de zone inrijdt. Voldoe je niet, dan volgt een boete.’

Knelpunten
Tegelijkertijd kent emissieloze mobiliteit nog serieuze uitdagingen. Netcongestie is daarvan de grootste. ‘In de provincie Utrecht stevenen we af op een aansluitstop voor laadpalen,’ waarschuwt Bijlholt. ‘Dat heeft enorme impact. Daarom onderzoeken we alternatieven, zoals laden in daluren. Je zou laadpalen zo kunnen instellen dat ze in piekuren niet werken. Daarmee stuur je het gebruik en ontlast je het net.’ Ook waterstof blijft onderwerp van gesprek. ‘Voor zware voertuigen kan het een oplossing zijn, zeker omdat je de energie kunt opslaan. Maar de kosten zijn nu nog te hoog, vooral voor de kleinere ondernemers.’ Daarnaast speelt een minder zichtbaar, maar minstens zo urgent probleem: de personeelstekorten. ‘Als je het openbaar vervoer in het zadel wilt helpen, heb je wel personeel nodig. We kampen op het moment met pittige tekorten aan buschauffeurs. Dat maakt het openbaar vervoer minder betrouwbaar, waardoor mensen toch weer voor de auto kiezen en dat is precies wat je niet wilt.’

Het Rijk moet richting geven
Volgens Bijlholt ligt een deel van de oplossing bij de landelijke en Europese overheid. ‘Er is meer sturing nodig. Denk aan financiële prikkels of duidelijke keuzes, zoals het uitfaseren van de productie van verbrandingsmotoren. Dat geeft de markt richting en versnelt innovatie. Het getwijfel dat we nu van de overheid gewend zijn, helpt niet. De staatssecretaris uit het vorige kabinet begon te draaikonten over de zero-emissiezones, dat heeft veel ondernemers onzeker en soms zelfs inactief gemaakt op het gebied van emissieloze mobiliteit..’ Tegelijkertijd erkent hij de complexiteit. ‘Er spelen veel belangen en onze invloed op Europees niveau is beperkt. Maar dat betekent niet dat we moeten afwachten.’

Prijsprikkels als motor voor verandering
Als het gaat om echte gedragsverandering, is Bijlholt uitgesproken. ‘Uiteindelijk werkt één ding het beste en dat is de prijsprikkel. Rekeningrijden is daar een goed voorbeeld van. Dan gaan mensen echt andere keuzes maken.’ Die noodzaak wordt volgens hem alleen maar groter. ‘Er is 80 miljard nodig om onze infrastructuur uit te breiden en te onderhouden. Dat geld is er simpelweg niet. We moeten erkennen dat onze infrastructuur tegen grenzen aanloopt en dat we andere manieren moeten verzinnen om mobiel te blijven. Er zijn alternatieven nodig om te voorkomen dat we straks letterlijk vast staan.’