Niet meer vragen waarom je het zou doen, maar vooral waarom niet

De transitie naar emissieloze bouwlogistiek is in volle gang. Wat begon als een zoektocht van pioniers, ontwikkelt zich steeds meer tot een serieuze markt waarin opdrachtgevers, aannemers en toeleveranciers samen optrekken. Tijdens een gesprek met Gerard van der Veer (beleidssecretaris van adviesgroep KOMAT van Bouwend Nederland) en Harry Hertsenberg (voorzitter van de KOMAT-adviesgroep en directeur Van Werven Infra) wordt duidelijk dat de sector op een kantelpunt staat. ‘De techniek is er. Nu gaat het om durven, doen én delen.’

Pionieren als gezamenlijke verantwoordelijkheid
De samenwerking tussen Van der Veer en Hertsenberg gaat al jaren terug. Binnen Bouwend Nederland zijn ze nauw betrokken bij de adviesgroep KOMAT, waarin technische vraagstukken binnen de aannemerij centraal staan. ‘Wij beoordelen en bespreken alles wat met techniek op de bouwplaats te maken heeft,’ legt Hertsenberg uit. ‘Van tijdelijke huisvesting tot materieel en regelgeving. Daarbij hebben we ook veel contact met bijvoorbeeld de arbeidsinspectie.’ Daarnaast zijn beiden actief binnen het Emissieloos Netwerk Infra, waar koplopers in de sector kennis delen. Van der Veer: ‘Dat netwerk is ooit gestart door een paar aannemers met koploperprojecten. Daar hebben wij onze eerste ervaringen met emissieloos bouwen opgedaan.’ Voor Van Werven Infra betekende dat een directe sprong in het diepe. ‘Elektrificatie is inmiddels een integraal onderdeel van onze bedrijfsvoering. Het is geborgd én het maakt ons bedrijf succesvoller.’

Koploper word je niet alleen
Volgens Van der Veer zit het verschil in mentaliteit. ‘Je wordt pas echt koploper als je niet meer denkt waarom je zou verduurzamen, maar je vooral afvraagt waarom niet. Bij GMB, een voormalig werkgever, hebben we bijvoorbeeld zoveel mogelijk innovaties parallel opgepakt. Project A kreeg innovatie A, project B innovatie B. Op die manier kun je écht versnellen.’ Maar koploper zijn, brengt ook verantwoordelijkheid met zich mee. ‘Je moet kennis delen. Niet iedereen hetzelfde leergeld laten betalen, dat is oud aannemersgedrag en dat past niet bij deze tijd.’ Hertsenberg is wat gematigder wat betreft kennisuitwisseling. ‘Vroeger concurreerden we vooral op prijs. Nu kun je je onderscheiden op andere vlakken, zoals duurzaamheid. Dat geeft ons een veel sterkere positie en die willen we behouden.’

Energie wordt de bottleneck
Terwijl de techniek steeds volwassener wordt, verschuift de uitdaging langzaam maar zeker naar energie. Van der Veer: ‘De machines zijn er en de meerkosten worden door veel partijen geaccepteerd. Energie is helaas een ander verhaal. Die kosten kunnen vijf tot zes keer hoger liggen. De beschikbaarheid van stroom wordt bepalend voor succes.’ Hertsenberg vult aan: ‘Als het elektriciteitsnet het niet aankan, houdt het op. Dan kun je wel willen elektrificeren, maar dat wordt lastig.’ Toch pleiten beiden ervoor om niet af te wachten. Van der Veer geeft een voorbeeld: ‘Gisteren sprak ik een transporteur met een wagenpark van 35 vrachtwagens die pas geleden zijn eerste elektrische vrachtwagen heeft besteld. Hij verwacht de volgende drie elektrische trucks met zijn huidige aansluiting te kunnen laden, eventueel in daluren. Je kunt je tegen laten houden door de beperking van jouw aansluiting, maar je kunt ook omdenken en 300% meer elektrisch materieel realiseren dan je nu hebt.’ Volgens hem ligt daar ook een belangrijke opdracht voor de sector: ‘Gebruik de ruimte die er wél is. Ga ervaren waar de echte knelpunten zitten. Als iedereen die eerste stappen zet, maken we enorme progressie.’

Regie vanuit de overheid is noodzakelijk
Een belangrijk struikelblok is volgens beide heren de vrijblijvendheid. ‘Nu hangt het nog te veel af van convenanten en vergunningen,’ zegt Van der Veer. ‘We hebben behoefte aan duidelijke kaders, bijvoorbeeld via aanbestedingsrichtlijnen en een minimum niveau voor emissieloos bouwen.’ Ook Hertsenberg is kritisch op de rol van de overheid: ‘Consistent beleid ontbreekt. Dat maakt investeren lastig. Terwijl maatregelen zoals kilometerheffing of de BPM-vrijstelling op bedrijfswagens juist goed werken. De markt kan deze transitie niet alleen dragen. Er is regie nodig vanuit Den Haag, ook in wet- en regelgeving.’

Wat innovatie betreft is alles nodig, maar niet alles werkt
Op de vraag in welke innovaties zij geloven, zijn de meningen genuanceerd. ‘We hebben alles nodig,’ stelt Van der Veer. ‘Ook de briljante mislukkingen. Waterstof op machines bleek bijvoorbeeld nog geen succes, maar dat betekent niet dat waterstof geen rol speelt in de energietransitie.’ Hertsenberg is stelliger: ‘Voor de aannemerij zie ik waterstof voorlopig niet als oplossing. Het wordt te duur en we concurreren met de industrie. Ik geloof meer in het verder ontwikkelen van bestaande technieken, zoals batterijoplossingen.’ Hij ziet vooral kansen in schaalvergroting en efficiëntie. ‘De basis ligt er al. Nu gaat het om verfijnen. Denk aan accupakketten, laadsystemen en actieradius van vrachtwagens. Daar zit de winst.’

Veiligheid en kwaliteit onder druk
Met de snelle groei van de markt nemen ook de risico’s toe. Van der Veer: ‘Er komen veel nieuwe partijen bij. Iedereen kan ineens batterijen leveren. Het is de vraag of dat veilig gebeurt.’ Hertsenberg waarschuwt voor inferieure producten. ‘De techniek wordt steeds complexer en minder doorgrondelijk. Dan moet je oppassen dat je geen rommel inkoopt.’ Volgens Van der Veer loopt regelgeving achter op innovatie. ‘Dat is logisch, maar we moeten wel blijven toetsen waar nieuwe regels nodig zijn. Veiligheid mag nooit in het geding komen.’

Cultuurverandering is doorslaggevend
Uiteindelijk draait de transitie niet alleen om techniek of beleid, maar vooral om mensen. Hertsenberg: ‘Iedereen kan een elektrische machine kopen, maar emissieloos werken vraagt echt iets anders van je organisatie. Het is geen walk in the park.’ Van der Veer sluit zich daarbij aan. ‘Cultuurverandering is misschien wel de belangrijkste factor. Als die er niet is, kom je niet vooruit.’

Groeiende rol voor Zero Emission | Ecomobiel
Beide heren zien dat evenementen als Zero Emission | Ecomobiel steeds relevanter worden. ‘Vier jaar geleden stond deze beurs nog nauwelijks op het netvlies van infrabedrijven,’ zegt Van der Veer. ‘Nu, met alle energievraagstukken, zie je de interesse snel toenemen.’